Rize,
Rize kültürü ve güzelliğinden bir kaç demet...
|
| Atasözleri |
Bir Su Cenneti - Resimler
|
Ayranum
budur, yarisi sudur yersan da budur, yemesan da
budur
Gelin
olursun ederler seni huri; sonra misir ekmeği
vermezler sana kuri
Huçumet
işine karişma, delinun işine karişma,
Ellağun işine hiç karişma
Kara
biber karadur, diremlan satiliyi. Karda öyle
beyazdur çureklen atiliyi
|
 |
| Atma
Türküler |
Ağacun
tepesini, Telden
tutturacaum, O paçi boğazuni, Beşili
dolduracaum
Akar
Hemşin deresi, Çat duzina göl
olur, Büyüğü
evlenince, Kuçuğine yol
olur
Ben
acurum acurum, Viçeden kiz alani, Enişte ol görürsün, Ağlatirlar anani
Yaylanun çimenine, Atumi arayirum, Oğlan vurma
kapume, Saçumi
tarayirum
|
| Batıl
İnanışlar |
|
Çakallar
uluduğunda, hava açıksa yağmur yağar, kapalıysa güneş açar
Pardinin
bir eve yakın bağırıması o evden birinin öleceğine işarettir
Tırmata
yiyenin çocuğu güzel olur, yemeyenin erkek çocuğu
olmaz
Yemek
kepçesini çok yalayan kişinin düğünü kar veya yağmura rastlar
|
 |
| Bilmeceler |
Ağizi haho, Deliği vizo, Zaçada
ziço, Zaçada ziço
Alti çeğnem, Usti
çeğnem, İçinde bir garip
nenem
Ey hanesi hanesi,Kizlarun
meyhanesi,Topuğundan
su çikar,Ağzindanda tanesi
Sari sari sanduri, dori
dori donduri, kirmizi
pependeru
|
| Çocuk
Oyunları |
Şehir
den Kareler - Resimler
|
Cüz, Metdeğnek, Kuku Papula,
Top, Yuzuk, Kibrit, Beştaş,Tikoca, Mal Taksimi, Kurt Çoban, Eşum Peşum,
Kibrit, Lepe (Çiziktaşı),
Mile, Hırsız Polis, Tombiliç
(Kiremit), Zarf,
Vurdumoni (Usta), Salıncak, Kartopu, Batırmaca, İp Oyunu,
Kayak, Kovalamaca, Birdirbir
(Uzun Eşek), Gogona
(Uçurtma), Çikli (Çember)
|
|
| Destanlar
|
Çığ
gelip vurunca benim evime; Dünya mezar gibi geldi gözüme.
Dünyalar şaşacak benim işime, Bu mahşer gününü duyan ağlasın.
Başköy tarihine bu işler geçer, Azrail
gelmiş de bizleri seçer
Oruçlu gömüldük iki eltiler, Bu mahşer gününü gören ağlasın
|
| Doğum ve
Sonrası İle İlgili Adetler |
Kaçkarlar - Resimler
|
|
Hamile
kalınması
için okutma dahil her çareye başvurulurdu. Birkaç
sene içinde
eğer gelin hamile kalmazsa, anlaşılarak ya boşatılır, ya da üzerine
kuma
alınırdı. İlk
doğan sebinin
erkek olması istenirdi.
Doğumdan
sonra
kızın annesi tarafından peşuk alayı yapılırdı. Alay erkek evinde
olurdu. |
 |
| Dua
ve Beddualar |
Adun
çesilsun, Allah
yedi yorgan yipratasun, Ander
kalasun, Başun
kesile
Hay
korbakor çikasun, Heyirini
cormeyesun, Murt
cidesun, Nabedil
olasun
Beyaz
sakal tariyasun, Boş
çeseye salmayasun, Dunyanun
adini alasun
Kadani
alasun, Nere
var
bi cuneş oreya olasun, Nur
aksun
mezarluğuna
|
| Evlilik ve Sonrası İle İlgili Adetler |
Ayder - Resimler
|
|
Kız
onsekizini
geçmişse "küle kalmış" yani
evde kalmış kabul edilir, istenmezdi. Düğünden
bir hafta
sonra "yedi" olurdu. Yedi,
kızın damatla babasının evine gitmesiydi.
Damat'a
bu arada bazen ağıra kaçan şakalar yapılırdı. Bu şakalardan korunmak
için
damadın yanında korumaları olurdu. |
 |
| El
Sanatları |
Beşik,
çekme sofra, delme
kovan, dibektaşı tokmağı, iskemle, kovan, kayık,
karalahana
bezmelikleri, kadı ve gerdel, kaşık, kepçe,
Kulek, ozaşe, sandık, tepuri, kot ve
ölçek, yayık
gibi ürünler de yapılmaktadır. Feretiko, Peştemal, keşan,
tenteneler, oyalar, taş işçiliği, bakırcılık, yorgancılık...
|
| Giyim
Kuşam
|
|
|
Abaniye, Atkı,
Başluk, Beşli, Çeşan, Çapula, Çoğa,
Entari,
Etekluk, Golf Pantul, Kilot Pantul, Gozli Çarşaf, Hamal Lastik, Hasıllı
Çarık Hemayil, İç
Gömlek, İşdoni, Kanaviçe Pantul, Kara Peştamal, Kongoş Çarık,
Kontra, Köstek,
Kupli, Saruk, Şal Kuşağı, Tad, Taka, Yağluk, Yaşmak, Yelek, Yun Çorap,
Zıpka... |
|
| Gurbetçilik |
Tabiatın
cömert olmayışı eski
devirlerde Rizeli'yi gurbete
çıkarmak
zorunluğunda bırakmıştır. 1914 Harbinden önce daha çok dış memleketlere
olan gurbete göç, İstiklal harbinden sonra Türkiye içine yönelmiştir.
Bugün
Samsunun köy ve merkez nüfusunun %30'u İstanbul'da 300, Ankarada 150
bin
civarında Rizeli...
|
| Halk
Oyunları |
|
Doğu
Karadeniz ve Rize'de oynanan halk oyunlarına horon denir.
Erkekler'in ve kadınların farklı oynayışlarına göre
çeşitli adlar alır. Rize'de
Hemşin ve Rize olmak üzere iki türlü horon vardır. Hemşin
horonları genellikle tulum, Rize horonları kemençe eşliğinde oynanır. Rize
Horonları İyidere, İkizdere'den...
|
 |
| Hatıralar |
| Pilihoz
deresinden Memiş Dede'ye Holo Dede derlerdi. Holo Dede şakayla karişik
çok
yalan söylerdi. Şakayla yalani bir tutardi. Bütün köylü onun bu
huyunu
bilirdi. Ona zaman zaman takilirlardi. Böyle bir günde Holo Dede
baltasi
omuzunda dağdan inerken ahaliyle karşilaşir. Selamlaştiktan sonra
ahali... |
| Kız
Kaçırma - Peşe Gitme |
Bir
Zamanlar Rize - Tablolar |
| Rize'nin
bazı yerlerinde kız kaçırma yerine "kız çekme" denir.
Kızı isteyip de
alamayan oğlan tarafı, kızı zorla çeker
götürürdü. Oğlan,
bir
kaç arkadaşını
yanına alır ve kızı
kaçırabileceği bir yerden zorla
kaçırırdı. Eğer
kız,
sevdiği bir kimseye değil de istemediği birine veriliyorsa sevgilisi
oğlan tarafından... |
 |
Kocakarı
İlaçları Tedavileri ve Duaları
|
|
Arı Sokması, Baş
Ağrısı, Baş Yarılması, Bademcik ve Boğaz Ağrısı, Bağırsak Kurtları, Dil
Doğurması, Göbek Düşmeleri, Koça, Kötek ve
Ağrılar,
Çıban, İltihaplı Yaralar, Kulak Ağrıları, Karın Ağrıları, Kabakulak,
Kesikler, Romatizma,
Uçuk, Vücuttaki Şişler, Yanıklar, Yürüyemeyen Çocuk, Zehirlenme...
|
| Masal Efsane ve
Hikayeler |
Pileki
Mağarası |
|
Haremtepe
Köyü'nün
Madenli'ye
bakan
tarafında
yüksek
bir dağ
vardır:
Pilav
Dağı. Efsaneye
göre Istanbul
Boğazı
açılmadan
önce
çevre
denizle
kaplı
imiş.
Sular
Büyükdere
yönünden
Haremtepe
eteklerine
kadar
gider,
yerden
150
metre
kadar
yükseklerde
bulunan
kayalara
çıkarmış.
O
zamanlarda
gemiler...
|
 |
| Ölüm
ve Sonrası Adetleri |
|
Ölüm
yaşlılar
için doğal karşılanır, çocuk ve genç ölümleri derin iz
bırakırdı. Bu
gibi durumlarda ölünün arkasından destan yazma
geleneği
vardı. Ölen
kimsenin
ağzının açık kalmaması için bir bez parçasıyla ağzı bağlanır. Ölünün
hazırlanması,
cenaze önce ve sonrası işlerle hep komşular uğraşır... |
| Unuttunuzmu? |
Rize
Bezi |
Şaravaz,
pepeçura, kastaniça kabağı, Sacayak, pelki, hosti, kapandı gitti çağı
Kunci, minci, korkota, koloti unutuldi, Malahtara, likmene hasret kaldı
gazyağı, İşkemi,
seke, konsol, evun temele taşı, Çiçili, kolistavra, langonanun kardaşi,
Furnesi, tumurlisi, çumuşi, çilbur yerken, Paluzenun yanında dururdi
etmeğaşi.
|
|
| Yemeklerimiz |
|
Başta Hamsinin: baklavası, buğulaması, çıtlatması, çorbası, döneri, güveci, haşlaması, köftesi, lahmacunu, pilavı, salamurası,
salatası, oturtması...
Ayran Doğraması, Çılbır, Çırıhta, Çirmulis, Fasulya Tavalisi, Haviçi,
Hoşmer, Koliva, Lahana Haşlaması, Muhlama, Paluze, Pasmanika, Pepeçura,
Sarma...
|
| Mahalli
Sözlük |
Eski Rize - Resimler |
|
Abele, Abet, Abril,
Açanki, Ahan, Ahaviça,
Ağanus, Amespara, Anaforci,
Anağulis, Anceli-Kunceli, Ander,
Andikas, Apansa, Apoçohalis,
Aposkal, Apsimati, Arapiko, Arçak, Arnuk, Astiya,
Aşama, Atiçi, Ayadin, Ayarçi, Azina,
Çafi, Çaho, Çağumi,
Çalakop, Çalambura ... 937 mahalli kelime ve anlamı.
|
 |
| Yokluk Dönemi
|
|
Yokluk
dönemlerinde buğday ekmeği son derece kıymetli idi. O kadar
ki hasta zıyaretlerinde götürülecek en iyi hediye buğday ekmeği idi.
Buğday ekmeği, mısır ekmeğıne
katık edilirdi. Köyde oturan bir
çocuk, tahan helvası ıle buğday
ekmeği yiyebilmek için kasabada çalışan. dedesinin yanında kalırdı...
|
|
ve de...
|
|
|
|
|
|
|
