25-5-10 çay gübresinin nasıl formüle edildiğini merak ediyorsanız bu yazıyı okuyun


Türkiye 3.Ulusal Gübre Kongresi, Tarım-Sanayi-Çevre, 11-13 Ekim 2004

TOPRAK ANALİZ SONUÇLARINA GÖRE GÜBRE TAVSİYELERİ

İbrahim H. GÜÇDEMİR,    Mustafa USUL
Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü, 06172 Yenimahalle, Ankara

Özet

Genel olarak bütün tarım topraklarında her çeşit bitki besin maddesinin az veya çok olarak var olduğu bilinmektedir. Bitki besin maddelerinin topraktaki varlıklarının miktarını etkileyen esas faktör ise uygulanan tarım rejimidir. Uygulamak istenilen gübreleme programı toprakta eksik olan bitki besin maddesinin cins ve miktarını tespit ederek, gübrelemenin zamanında ve usulüne uygun olarak yapılmasını sağlamaktır. Tüm amaçlara hizmet edecek bir uygulama ise ancak toprak ve yaprak analizlerine dayalı bir gübreleme programı oluşturmaktan geçmektedir. Analizler sonucu bitkilere verilecek gübre miktarlarını belirlenmesinde kullanılan rakamların bulunduğu, Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü ile birlikte diğer Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüleri tarafından uzun yıllar boyunca yürütülen yüzlerce denemenin verilerinin irdelenmesi sonucu “Türkiye Gübre ve Gübreleme Rehberi” ortaya çıkmıştır (Ülgen ve Yurtsever, 1995). Özellikle gübreleme çalışmaları sonucu uygulanan gübreye bağlı olarak ürünlerde %50’nin üstünde verim artışı sağlandığı gözlenmiştir. Bu artış bazı ürünlerde % 80’nin üzerine çıkmaktadır. Konuya sadece üründe meydana gelen artış açısından bakmamak gerekir, çünkü gübreleme mahsulün kalitesi üzerinde de etkili olmaktadır. Gübrelemenin ürünün verim ve kalitesi üzerindeki etkisini aynı yıl içerisinde göstermesi nedeni ile analizlere dayalı gübre önerileri daha da önemli hale gelmiştir.

Tablo 1

Toprak Analiz Sonuçlarına Göre Çeşitli Bitkilere Verilmesi Gerekli
Azotlu Gübre Miktarları (kg N/dekar),
(Ülgen ve Yurtsever, 1995)

Karadeniz Bölgesi

Bitki  Çeşidi Tarım Şekli Topraktaki Organik Madde Miktarı, 
(%)
0 -
1.0
1.1 -
2.0
2.1 -
3.0
3.0
+

Ayçiçeği

Sulu

13

11

9

7

Bağ

Sulu

15

13

11

9

Bağ

Kuru

10

8

7

7

Bostan

Sulu

11

9

8

4

Bostan

Kuru

8

7

6

3

Buğday

Sulu

15

13

11

9

Buğday

Kuru

10

9

8

7

Çay

Kuru

24

22

20

18

Çeltik

Sulu

19

18

17

14

Fındık

Kuru

20

18

16

14

Haşhaş

Sulu

9

8

7

6

Kenevir

Sulu

14

13

12

10

K.Fasulye

Kuru

6

5

4

3

Meyve

Sulu

11

10

8

6

Mısır

Sulu

19

17

15

12

Mısır

Kuru

14

13

11

9

Narenciye

Kuru

18

16

14

12

Patates

Sulu

17

15

13

10

Patates

Kuru

12

10

8

7

Sarmısak

Sulu

15

14

13

11

Soya

Sulu

6

5

4

3

Sebze

Sulu

15

13

11

9

Ş.Pancarı

Sulu

18

17

16

14

Ş.Pancarı

Kuru

11

10

9

8

Tütün, Trab.

Kuru

10

8

7

6

Tütün, Samsun

Kuru

5

4

3

3

Yonca

Sulu

4

4

3

3

Tablo 2

Toprak Analiz Sonuçlarına Göre Çeşitli Bitkilere Verilmesi Gerekli
Fosforlu  Gübre Miktarları (kg P2O5/da)
(Ülgen ve Yurtsever, 1995)

Karadeniz Bölgesi


Bitki Çeşidi Tarım Şekli Bitkilere yarayışlı fosfor miktarı (Olsen yöntemi ile)
kg P2O5 / dekar
0 -
1.0
1.1-
2.0
2.1-
3.0
3.1-
4.0
4.1-
5.0
5.1-
6.0
6.1-
7.0
7.1-
8.0
8.1-
9.0
9.0-
+

Ayçiçeği

Sulu

11

10

9

8

7

6

4

3

-

-

Bağ

Sulu

12

10

8

7

6

5

4

3

-

-

Bağ

Kuru

8

7

6

5

4

3

2

-

-

-

Bostan

Sulu

9

8

7

6

5

4

3

2

-

-

Bostan

Kuru

7

6

5

4

3

3

2

-

-

-

Buğday

Sulu

10

9

7

6

5

4

3

2

-

-

Buğday

Kuru

8

7

6

5

4

3

2

-

-

-

Çay

Kuru

9

8

7

6

5

4

3

2

-

-

Çeltik

Sulu

11

10

8

6

5

4

4

3

-

-

Fındık

Kuru

16

14

12

10

9

7

5

-

-

-

Kenevir

Sulu

8

7

6

5

4

3

2

-

-

-

K.Fasulye

Sulu

10

9

8

7

6

5

4

3

-

-

Meyve

Sulu

12

10

8

7

6

5

4

3

-

-

Mısır

Sulu

9

8

7

6

5

4

3

-

-

-

Mısır

Kuru

7

6

5

4

3

3

-

-

-

-

Patates

Sulu

13

12

10

9

8

7

5

4

3

-

Patates

Kuru

11

10

9

8

7

6

4

3

-

-

Sarmısak

Sulu

10

9

8

7

6

5

4

3

-

-

Sebze

Sulu

13

11

9

8

7

6

4

-

-

-

Soya

Sulu

10

9

8

7

6

5

4

3

-

-

Ş.Pancarı

Sulu

14

13

11

9

8

6

4

3

3

-

Tütün, Trab.

Kuru

9

8

7

6

5

4

3

-

-

-

Tütün, Sam.

Kuru

8

7

6

5

4

3

-

-

-

-

Yonca

Sulu

16

14

12

10

8

6

5

4

3

-

         
Tablo 3
Toprak Analiz Sonuçlarına Göre Çeşitli Bitkilere Verilmesi Gerekli
Potasyum Gübre Miktarları (kg K2O/dekar)
(Ülgen ve Yurtsever, 1995)

Karadeniz Bölgesi

Bitki Çeşidi Tarm Şekli Bitkilere yarayışlı potasyum miktarı
kg K2O/da
0 -
10.0
10.1-
20.0
20.1-
25.0
25.1-
30.0
30.0 -
+

Ayçiçeği

Kuru

14

10

7

5

-

Bağ

Sulu

13

11

8

4

-

Bağ

Kuru

11

8

4

3

-

Bostan

Sulu

10

7

4

-

-

Buğday

Kuru

14

11

7

-

-

Çay

Kuru

14

9

6

4

-

Çeltik

Sulu

13

11

7

4

-

Fındık

Kuru

12

8

5

3

-

Meyve

Sulu

9

7

5

3

-

Patates

Sulu

13

11

7

5

-

Patates

Kuru

12

9

7

-

-

Ş.Pancarı

Sulu

15

12

8

6

-

Ş.Pancarı

Kuru

12

9

7

-

-

Sebze

Sulu

13

10

7

5

-

Tütün

Kuru

14

10

6

4

-

Yonca

Sulu

12

9

7

5

-


Bu tablolardan yararlanarak gübre ihtiyacının nasıl hesaplandığı aşağıdaki örnekle anlatılmaktadır;

Örneğin: Karadeniz bölgesinden bir çiftçi tarlasında toprak analizi yaptırdı ve bu tarlada kuru (sulama yapmadan) şartlarda çay yetiştiriyor ve yapılan analiz sonuçları ise aşağıdaki gibiyse;  

% Organik madde: % 1.0,   P2O5 : 4.2 kg /da,   K2O: 12.5 kg/da

Tuzluluk, alkalilik (pH) gibi diğer şartlarında uygun olduğunu düşünüldüğünde bu çiftçinin tarlasına uygulaması gereken gübre miktarını tablolardan yararlanarak şöyle bulunur;

Organik madde % 1.0 olduğuna göre Tablo 1’deki Karadeniz Bölgesi tablosundaki kuru şartlarda çay yetiştiriciliği  sırasının karşısındaki % organik madde (0-1.0) sütunu ile kesiştiği noktada 24 rakamı bulunur. Bu 24 rakamı, dekara 24 kg saf N  atılması anlamına gelmektedir.

Fosfor için aynı şekilde Tablo 2’deki Karadeniz tablosuna bakılır ve kuru şartlardaki çay için 4.1- 5.0 sütunundaki 5 rakamı bulunur . Analiz sonucunda 4.2 kg/da saf fosfor ihtiva eden toprağa 5 kg/da saf P2O5 verilmesi gerekir.

Potasyum için aynı şekilde Tablo 3’deki Karadeniz tablosuna bakılır ve kuru şartlardaki çay için 10.1-20.0 sütunundan da görüldüğü gibi 9 kg/da saf K2O’ nun toprağa gübre ile verilmesi gerektiği bulunur.

Bunun hesaplamanın ardından hangi kimyasal gübre türünün kullanılması gerektiği veya nasıl bir karışımda kompoze gübre hazırlanması gerektiği ise Tablo 4’de ki veri kullanılarak tespit edilmiş olur.

Tablo 4

Yaygın olarak kullanılan gübreler ve bitki besin içerikleri, %

(Ülgen ve Yurtsever, 1995); (DPT, 2000)

Gübre cinsi Kısa adı Azot
N
Fosfor
P205
Potasyum
K20

Amonyum nitrat

  AN33

33

-

-

Kalsiyum amonyum nitrat

  AN26

26

-

-

Amonyum sülfat

  AS

21

-

-

Üre

  ÜRE

46

-

-

Triple süper fosfat

  TSP

-

42-44

-

Diamonyum fosfat

  DAP

18

46

-

Kompoze

  NPK

8-25

5-30

0-20

Potasyum sülfat

  PS

-

-

50

Potasyum nitrat

  PN

13

-

44

Kalsiyum nitrat

  KN

15

-

-


Saf besin maddesini, gübreye çevirme sabiteleri ;

% 26 N x 3.85 = kalsiyum amonyum nitrat ,
% 33 N x 3.03 = amonyum nitrat,
% 21 N x 4.76 = amonyum sülfat,                                         
% 46 N x 2.17 = üre,
% 44 P205 x 2.27 = triple süper fosfat,
% 50 K20 x 2.00 = potasyum sülfat,
% 46 K20 x  2.17 =  potasyum nitrat


Kaynak ve çalışmanın detayları

  • Eyüpoğlu, F., 2002.  Türkiye Gübre Gereksinimi, Tüketimi ve Geleceği, Köy Hizmetleri, Toprak ve Gübre Araştırma Enst. Tek.Yay. No:T-2, Ankara.
  • DPT, 2000. Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, 'Gübre Sanayi Özel İhtisas Komisyonu Raporu’, Ankara.
  • Ülgen, N. ve Yurtsever, N. 1995. Türkiye Gübre ve Gübreleme Rehberi, Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü Müd. Yayınları, Genel Yayın No: 209, Teknik Yayınlar No:66, 4. Baskı, Ankara.


Ana Sayfa