ABDURRAHMÂN NESÎB EFENDİ
Rufâî
tarîkatinin Gülşenî koluna mensup evliyâ. Son devir Osmanlı
şeyhülislâmlarından. 1842 (H.1258) senesinde Üsküp'te doğdu. 1914
(H.1332) senesinde istanbul'da vefât etti.
Üsküp Nâibi Halil Fevzi Efendinin oğlu,
Tırhala kâdısı Ahmed Sâdık Efendinin torunudur. Babası, oğlunun
doğumundan birkaç ay önce vefât etti. Vasiyetinde eğer çocuğu erkek
olursa, Azîz Mahmûd Hüdâyî Efendi Dergâhı postnişîni ve kendisinin de
şeyhi olan Abdurrahmân Nesîb Dede'nin adının verilmesini istedi.
Nitekim doğan çocuğa Abdurrahmân Nesîb ismi verildi.
Âilenin Liphova'ya taşınması üzerine ilk
tahsîlini orada yaptı. Yanyalı Şeyh Ömer ve Abdüllatif efendilerden
ders aldı. Ergiri'de medreseye devâm etti. Liphovalı Süleymân Efendiden
hat dersleri aldı. Dînî ilimlerde ilerledi. Bu arada Rufâî tarîkati
şeyhlerinden Liphovalı Şeyh Mehmed Resmî hazretlerinin derslerine devâm
etti. Yine aynı tarîkatin Gülşeniye koluna mensup meşhur velîlerden
Edirneli Şerefüddîn Şuayb Efendiye
diye bağlanarak sohbetlerine devâm etti.
Tasavvuf makamlarında ilerledi ve icâzet, diploma aldı.
1863'te İstanbul'a giderek Fâtih
dersiâmlarından Mustafa Şevket Efendinin derslerini tâkib eden
Abdurrahmân Nesîb Efendi, daha sonraRumeli sadâreti Dâiresinde zabıt
kâtipliğinde bulundu. 1868'deNevrokop nâibliğine, 1871'de Bosna
vilâyeti merkez nâibliğine tâyin edildi. 1876-1909 yılları arasında
Rodos, Diyarbakır, Erzurum, Yanya, Selânik, Şam ve Haleb nâiblikleriyle
Rodos, Yanya, Edirne veİstanbul vilâyetleri mahkeme reisliği, temyiz
âzâlığı ve Mısır kâdılığı görevlerinde bulundu. Bu vazîfeleri sırasında
hareket-i altmışlı (Süleymâniye Medresesinde 12 olan okutma yolu
silsilesinin sekizinci mertebedeki müderrislerine verilen ünvan),
mûsile-i Süleymâniye, İzmir, Bursa, Haremeyn ve İstanbul pâyelerini
elde etti. 31 Aralık 1911'de şeyhülislâmlığa getirildi. Bu görevde yedi
ay kadar kaldıktan sonra 20 Temmuz 1912'de İttihât ve Terakkî
Partisinin baskısı sonucu Saîd Paşa kabînesinin istifâsı ile o da
görevinden ayrıldı. 11 Mart 1914'te 72 yaşında vefât eden Abdurrahmân
Nesîb Efendinin kabri Bakırköy mezarlığındadır.
Abdurrahmân Nesîb Efendi, altmış seneye
yaklaşan memuriyet hayâtında bulunduğu yerlerde dürüstlüğü ve
çalışkanlığı ile iyi bir intibâ bıraktı. Her hareketi İslâmiyet'e,
Resûlullah efendimizin yaşayış ve sözlerine uygundu. Kendisini görenler
ve hâline vâkıf olanlar; "İşte Müslüman böyle olur." derlerdi. O
yaşayışı ile İslâmiyeti yayan, insanlara doğru yolu gösteren bir zâttı.
Şam, Haleb, Mısır âlim ve şâirleri tarafından hakkında yazılan pekçok
kasîde ve makâlelerle övülmüştür. Muhyiddîn-i Arabî'yi çok seven
Abdurrahmân Nesîb Efendi onun eserlerinden yaptığı bâzı tercümeleri Müntehebât
adıyla Tercümân-ı Hakîkat'ta yayımlamıştır.
1) İlmiye Sâlnâmesi; s.628
2) Son Devir Osmanlı Ulemâsı; c.1, s.46